Bovenaan:
Ruim een uur na de zonsverduistering van gisteren, zag de lucht boven het IJ er, vanuit café Dudok bekeken, zo uit. | Hein
Thomas van Huut, NRC Gepubliceerd op12 augustus 2026
Wanneer je in de kunst de maan, of een ander hemellichaam, voor de zon ziet schuiven – dan weet je: hier zit een dramatische wending aan te komen. De lijst met kunstwerken waarin zonsverduistering een rol speelt, is vrijwel eindeloos: van Homerus tot Pommelien Thijs, van Stanley Kubrick tot The Simpsons, van George Grosz tot Kuifje.
Over ingrijpende gebeurtenissen gesproken. In de westerse kunstgeschiedenis wordt de zonsverduistering vaak afgebeeld op schilderijen van de kruisiging van Christus, verwijzend naar het Boek van Lukas: „Rond het middaguur werd het donker in het hele land doordat de zon verduisterde. De duisternis hield drie uur aan.” Dat kan, volgens wetenschappers die het narekenden, geen gewone zonsverduistering zijn geweest. Hield iets anders de zon tegen?
Vergroten door te klikken
Hoe dan ook schildert Peter Paul Rubens op het drieluik De Kruisoprichting (1610) een realistische verbeelding van de maan die voor de zon schuift – in een van de diagonale lijnen die dramatisch naar de ogen van de lijdende Christus leiden. Op oudere verbeeldingen van de kruisiging worden vaak de zon en de maan afzonderlijk rondom Christus afgebeeld, mogelijk eerder een verwijzing naar de kosmische betekenis van Jezus dan naar een verduistering.
Een dollarteken is voor de zon geschoven op het politiek-satirische schilderij Eclipse of the Sun (1926) van de Duitse schilder George Grosz. Met zijn schilderij, van een groep machtige mannen rondom Rijkspresident Paul von Hindenburg, uitte hij kritiek op de hebzucht en het geweld van de militairen, politici en industriëlen. Het dollarteken is een verwijzing naar de Amerikaanse investeringen in Duitsland na de Eerste Wereldoorlog.
Vergroten door te klikken
Vernietigingsplaneet
Ook in speelfilms is de eclips vaak een voorteken van een ingrijpende gebeurtenis. Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey(1968) opent met spectaculaire beelden van een eclips, gezien vanuit de ruimte. Thematisch passend: de film gaat over technologische kantelpunten in de geschiedenis van de mensheid: van de prehistorie tot ruimtevaart en kunstmatige intelligentie. In Homerus’ originele Odyssee verdwijnt de zon overigens ook van de hemel, als voorteken van een slachtpartij.
Meer recent verduisterde de zon tijdens veldslagen in science-fictionfilms Avatar: The Way of Water (2022) en Dune: Part Two(2024). In Star Wars: Rogue One (2016) schuift de kunstmatige vernietigingsplaneet Death Star voor de zon, alvorens een complete stad weg te vagen. In de Simpsons-aflevering Gone Maggie Gone (2009) raakt Marge Simpson verblind nadat ze onbeschermd, rechtstreeks in de zonsverduistering kijkt, wat het begin is voor een groot avontuur met verwijzingen naar National Treasure en The Da Vinci Code.
Vergroten door te klikken
Magische kracht
Kennis van de stand van de zon en de maan kan juist ook je leven redden, bewijst Kuifje in De zonnetempel (1949). Daarin belandt Kuifje op een brandstapel bij de Inca’s en weet hij zichzelf te bevrijden door op magische wijze een zonsverduistering te voorspellen: hij had er toevallig in de krant over gelezen. Deze stunt komt ook al voor in het boek King Solomon’s Mines (1885) van H. Rider Haggard en vier jaar later in Mark Twains A Connecticut Yankee in King Arthur’s Court (1889) (ook verfilmd). Columbus zou de truc met het correct voorspellen van een zonsverduistering ook al hebben toegepast. Het werd een klassieker: ook Bugs Bunny en Darkwing Duck redden eens op deze manier hun hachje.
Ook in de popmuziek staat de zoneclips voor het grootse gebaar. Denk aan de bombastisch-meeslepende powerballad ‘Total Eclipse of the Heart’ (1983) van de eerder dit jaar overleden Bonnie Tyler („Forever is gonna start tonight!”). Zanger Chris Cornell schreef de Soundgarden-klassieker ‘Black Hole Sun’ (1994) nadat hij een nieuwsitem op de radio verkeerd verstaan had – „Ik dacht dat het een geweldige songtitel zou zijn, maar hoe zou het klinken?”. Donker, gruizig, een nummer om in te verdwijnen. Meeslepend is zeker ook Pink Floyds The Dark Side of the Moon (1973). Het album sluit af met ‘Eclipse‘: „All that’s to come and everything under the sun is in tune, but the sun is eclipsed by the moon”.
Net als Bonnie Tyler tilde de Belgische popzangeres Pommelien Thijs in 2023 de liefde naar het kosmische niveau. In ‘Eclips‘ zingt ze over een hoofdpersoon die rond een onbereikbare geliefde cirkelt, totdat er duisternis is. „Ze loopt voorbij, het doet haar niks / Maar zonder haar, zonne-eclips”. Dramatisch, op menselijke schaal.
| EINDE |