Nieuwe Naatje

Bovenaan: Deze historische ansichtkaart toont de Dam in Amsterdam rond 1910, met de Nieuwe Kerk op de achtergrond en het Nationaal Monument nog niet op de huidige locatie. Op de foto is het monument De Eendracht, in de volksmond bekend als Naatje van de Dam, te zien op het plein, dat in 1914 werd afgebroken. Het grote gebouw links met de Duitse tekst “Kaiserliche Reichspost” was het hoofdpostkantoor, en rechts is de Bijenkorf in aanbouw zichtbaar. Op het plein rijden paardentrams en zijn de sporen van de elektrische tram al aangelegd.

RUBRIEK

Standbeeld Amsterdam  Amsterdam barst van de standbeelden. Vaak lopen of fietsen we er snel aan voorbij zonder echt te kijken, terwijl er toch zoveel moois tussen zit. De komende tijd staan we elke week even stil bij één standbeeld. 

_{Tjarda van der Spek, NRC Gepubliceerd op11 september 2020}

^{Vergroten door te klikken}

Op de Bullebaksluis (hoek Marnixstraat / Bloemgracht), uitkijkend over de Lijnbaansgracht, staat sinds 2005 het standbeeld Nieuwe Naatje, gemaakt door kunstenaar Hanna Mobach (Utrecht, 1934). De term ‘nieuwe’ zit niet voor niets in de naam: het kunstwerk werd in 1975 ter ere van het 700-jarig bestaan van de stad Amsterdam gemaakt, maar was tegelijkertijd een eerbetoon aan de oude Naatje: een standbeeld dat van 1856 tot 1914 op de Dam stond. Een kwart eeuw na de Tiendaagse Veldtocht wilde Koning Willem III in Nederland een monument om het neerslaan van de Belgische Opstand in 1831 te herdenken. Het beeld kwam er, gemaakt door Louis Royer.

Het werd een 18 meter hoog bouwwerk, met daarop een vrouwenfiguur die de Nederlandse maagd moest voorstellen. Tijdens de onthulling op 27 augustus 1856 werd het beeld De Eendracht gedoopt. Maar al gauw kreeg het beeld een bijnaam: Naatje Eendracht, later kortweg Naatje. Waar deze bijnaam vandaan komt is niet helemaal duidelijk. Mogelijk werd de tekst op het beeld verkeerd gelezen en het woord ‘Natie’ voor ‘Natje’ aangezien, dat werd verbasterd naar Naatje. 

Al snel na de onthulling bleek het zandsteen waarvan het beeld was gemaakt niet goed bestand tegen de Hollandse lucht. De neus van de maagd vroor eraf en in 1905 verloor het beeld zelfs een arm. In de Amsterdamse volksmond leidde dit tot de uitdrukking „Het lijkt wel Naatje” (het lijkt nergens op). Het besluit om dit enige nationale monument dat de hoofdstad rijk was weg te halen werd genomen op 8 oktober 1913 door de Amsterdamse gemeenteraad. De Dam werd verbouwd en de tramsporen die er lagen moesten worden verlengd. Op 8 april werd Naatje verwijderd.

Ter gelegenheid van de viering van 700 jaar Amsterdam in 1975 maakte Hanna Mobach deze nieuwe versie van Naatje. Het beeldje (nu een heel stuk kleiner) is gemaakt van brons en staat op een sokkel van Italiaans kalksteen. Het is geen replica, maar een eigentijdse versie. Voor de vrouwenfiguur stond het Amsterdamse meisje Marja Meijer model. Het beeldje stond van 1975 tot 2003 op het Rokin, maar moest weg wegens de bouw van de Noord/Zuidlijn. In 2005 werd het herplaatst op de Bullebaksluis.

WORDT VERVOLGD