INTERVIEW
Frankrijk De allerrijksten betalen relatief de minste belasting. Fiscaal ‘loodgieter’ Gabriel Zucman, econoom uit de school van Piketty, wil het gat dichten. Maandag spreekt hij in de Tweede Kamer. „De explosieve groei van de rijkdom van miljardairs is een van de belangrijkste trends in de wereldeconomie.”
NRC, Peter Vermaas vanuit Parijs. Gepubliceerd op 30 januari 2026
Alleen in Frankrijk gaan mensen de straat op om de naam van een econoom te scanderen. „Wij willen Zucman”, stond er afgelopen najaar op plakkaten en spandoeken tijdens demonstraties in Parijs. En: „Belast de rijken, Zucman-taks nu!”
Zucman, dat is Gabriel Zucman, 39 jaar oud, econoom uit de school van Thomas Piketty en, net als zijn leermeester, gespecialiseerd in vermogensongelijkheid. Hij is hoogleraar aan de Paris School of Economics – ja, in het Engels – en aan UC Berkeley in de Verenigde Staten. De belasting die hij heeft voorgesteld, in Frankrijk nu dus algemeen bekend als de Taxe Zucman, heeft als doel de allerrijksten te laten meebetalen aan de staatsuitgaven teneinde het hoge Franse begrotingstekort iets terug te dringen.
De demonstraties waar burgers ‘zijn’ belasting eisten hadden natuurlijk niets met zijn persoon te maken, zegt hij glimlachend in zijn spartaans ingerichte kantoor in Parijs. Dat zijn nu in het Nederlands vertaalde pamflet Miljardairs betalen geen inkomstenbelasting en daar gaan we een einde aan maken (Atlas Contact) in Frankrijk een bestseller werd, is niet meer dan „een uiting van de grote roep om meer fiscale gerechtigheid die al langer onder de bevolking leeft”, zegt hij.
Vooral door aandelenconstructies met holdings, betalen de meeste miljardairs weinig tot geen inkomstenbelasting, liet Zucman in zijn onderzoek zien. Niet alleen in Frankrijk, maar in veel meer landen. Ook in Nederland. Daarom spreekt hij maandag in Den Haag met de vaste Kamercommissie voor Financiën. Wat hij wil: een heffing van 2 procent op het deel van het vermogen dat boven 100 miljoen euro ligt.
Die heffing, aanvankelijk door hem uitgedacht voor het Braziliaanse G20-voorzitterschap in 2024, was inzet van hoogoplopende discussie bij de onderhandelingen over de nieuwe Franse begroting de laatste maanden. Op zoek naar een meerderheid, ging de centrumrechtse premier Sébastien Lecornu langs bij de sociaaldemocratische Parti Socialiste (PS). Die had vooral één eis: de Zucman-taks. Voor president Macron ging deze ingreep te ver. Pas deze week, vele maanden later, kreeg Lecornu zijn begroting voor 2026 er doorheen. Om de PS alsnog te paaien komen er iets hogere belastingen voor bedrijven en iets hogere uitkeringen.
Frankrijk gaat door een „crisis in de overheidsfinanciën”, zegt de stereconoom. Sinds de jaren zeventig is geen regering erin geslaagd een sluitende begroting te presenteren. „We zitten nu op 5 procent tekort, en het lukt maar niet dat naar beneden te krijgen”, zegt Zucman. „Tegelijk hebben we in Frankrijk belastingen die op het hoogste niveau liggen sinds de Tweede Wereldoorlog.”
En dat terwijl, zo blijkt uit zijn cijfers, de vermogens van miljardairs flink toenemen. „Dat leidt tot een explosieve cocktail waarin een grote democratische roep ontstaat om meer gerechtigheid. Ik zie het als mijn taak om te leren van de geschiedenis en van internationale ervaringen met het belasten van vermogen, om tot werkende oplossingen te komen.” Plombier de la justice sociale, noemen Franse media hem: hij ziet zichzelf als een loodgieter die fiscale lekken dicht om tot meer sociale rechtvaardigheid te komen.
CV
Gabriel Zucman (1986) is econoom. Hij doceert en doet onderzoek naar economische ongelijkheid aan UC Berkeley in Californië en aan de Paris School of Economics. Hij is directeur van het EU Tax Observatory, dat zoekt naar nieuwe modellen van belastingheffing wereldwijd, en een van de drijvende krachten achter het World Inequality Lab. Dat verzamelt wereldwijd data over vermogens. In 2015 brak hij internationaal door met het boek The Hidden Wealth of Nations: The Scourge of Tax Havens. Zucman heeft de Franse en de Amerikaanse nationaliteit.
Zijn voorstel, zegt hij, gaat uit van het „eenvoudige principe dat extreme rijkdom onvermijdelijk verplichtingen met zich meebrengt voor de nationale solidariteit”. De drempel van 100 miljoen euro vermogen is niet willekeurig. Vanaf dat punt, laat hij zien, worden belastingstelsels in de meeste landen regressief: terwijl je inkomen of vermogen toeneemt, ga je relatief juist minder belasting betalen.
U wilt die extra belasting op vermogen, niet op inkomen. Waarom?
„Voor extreem rijke mensen is het makkelijk hun inkomen te manipuleren en zo belastingen te ontwijken. Neem het beroemde voorbeeld van Jeff Bezos van Amazon. Hij is een van de rijkste mannen ter wereld. Maar hij heeft een aantal jaren geen dollar inkomstenbelasting betaald. Sterker nog, hij gaf een jaar zo weinig inkomen op dat hij in aanmerking kwam voor een vorm van kinderbijslag – en die heeft hij nog gekregen ook. Vermogen manipuleren is veel moeilijker, dus om dit gelijk te trekken moet je naar een percentage van het vermogen kijken.”
In veel landen bestaat toch vermogensbelasting?
„Die werkt in geen enkel Europees land echt goed. Er zijn voor de allerrijksten altijd heel veel uitzonderingen. Dat zie je ook bij de discussie over box 3 in Nederland.”
U noemt box 3 in het Nederlandse voorwoord bij uw boek een „mislukte poging de rijken te belasten”. De Hoge Raad haalde een streep door box 3 omdat deze manier vermogens te belasten in strijd was met het eigendomsrecht uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het non-discriminatiebeginsel. Kan uw taks daar niet ook op stuklopen?
„Nee. Mijn voorstel is heel anders. Ik heb het niet over belasting op een hypothetisch rendement, maar op een werkelijk bestaand vermogen. Deze heffing zou slechts van toepassing zijn op de allerrijksten die nu minder dan 2 procent van hun vermogen aan inkomstenbelasting betalen. Ze moeten dus het verschil bijbetalen.”
Hoe kan het eigenlijk dat die miljardairs, zoals u zegt, nauwelijks belasting op inkomen betalen en sowieso een lagere belastingdruk dan gemiddeld hebben?
„Omdat ze zichzelf vaak geen salaris geven en dus geen inkomen hebben dat ze kunnen opgeven bij de belastingdienst. Maar het vermogen dat ze hebben is echt. Je kunt ermee lenen, je kunt er spullen mee kopen. Elon Musk had geen liquide middelen en kon een paar jaar terug toch voor vele miljarden Twitter overnemen. Of mensen hun vermogen nou in holdings zetten of op andere manieren belasting ontwijken, de allerrijksten betalen relatief de minste belasting. Daarmee is de belastingrevolutie die begin twintigste eeuw met de invoering van inkomstenbelastingen begon niet voltooid. Ik stel niets anders voor dan die revolutie nu wel af te maken. Als blijkt dat het geen zin heeft om de allerrijksten inkomstenbelasting op te leggen, dan moeten we maatwerk leveren en een belasting verzinnen die aangepast is aan die grote vermogens.”
Waarom nu?
„De bedragen waar het om gaat zijn enorm geworden. Dat is een van de belangrijkste trends in de ontwikkeling van de wereldeconomie van de afgelopen dertig jaar, met een versnelling sinds zo’n vijftien jaar: de explosieve groei van de rijkdom van miljardairs.”
En nog iets extremer in Frankrijk, schrijft u.
„In 1996 waren de vijfhonderd rijkste Franse huishoudens goed voor 6 procent van het bruto binnenlands product. Dat is nu 42 procent. Het vermogen groeide bij die mensen jaarlijks gemiddeld met zo’n 10 procent. Als we die mensen niet belasten, dan ontnemen we onszelf belangrijke inkomsten die weer nodig zijn om de samenleving aantrekkelijk te houden.”
Hoewel miljardairs weinig belasting betalen, groeit hun invloed op het publieke debat en de democratie
In Frankrijk zijn miljardairs de laatste jaren steeds zichtbaarder geworden. Terwijl in Parijs op de gekste plekken nieuwe boutiques van luxemerken openen, drukken de eigenaren van die merken ook op andere manieren hun stempel op de stad. Ze beginnen in prestigieuze panden hun eigen kunstmusea en tasten diep in de buidel om het Emily in Paris-beeld van de stad te bestendigen – bijvoorbeeld door de renovatie van de Notre-Dame te financieren. Hele straten zijn in handen van miljardairs, een beetje topindustrieel heeft tegenwoordig ook een krant of tv-station tot zijn beschikking.
Tien jaar heeft Zucman in de VS gewoond, waar hij doceerde aan de universiteit van Berkeley. Hij hielp, met Emmanuel Saez, tevens een Franse econoom, de belastingparagraaf te schrijven van de programma’s van Democratische kandidaten als Bernie Sanders en Elizabeth Warren.
„Wat me het meest opviel toen ik terugkeerde in Frankrijk was de enorme greep die miljardairs op het medialandschap en daarmee op de politiek hebben gekregen”, zegt hij. „Het doel van een aantal van hen is het beheersen van de publieke opinie. En ondanks strikte regels, lukt hen dat steeds beter. Dus hoewel ze weinig belasting betalen, groeit hun invloed op het publieke debat en daarmee op de democratie.”
Niet zo vreemd, vindt hij, als je bedenkt dat die allerrijksten omgerekend 42 procent van het bbp waard zijn. „Dat wil zeggen dat ze met hun geld bijna de helft kunnen kopen van alles wat Frankrijk in een jaar produceert. Of concreter: dat hun bedrijven met bijna iedereen zakendoen. Daarmee hebben ze ook een enorme invloed op markten en alles wat zich in de Franse economie voordoet.”
Toen Macron president wilde worden, liet hij zich ontvallen dat jonge Fransen de ambitie moeten hebben „miljardair te worden”. Veel mensen vielen over hem heen. Is grote rijkdom nastreven iets on-Frans?
„Ik heb geen enkel probleem met miljardairs. Maar rijkdom vergaren is altijd ten dele te danken aan het collectief. Niemand wordt in zijn eentje miljardair, dat ben je ook dankzij de voorzieningen die de samenleving je biedt. Dat er een cultureel verschil zou zijn tussen Frankrijk en Angelsaksische landen kun je volgens mij niet stellen. De VS en het VK hadden, anders dan mensen denken, halverwege de twintigste eeuw juist progressievere belastingen voor hoge inkomens dan ooit in Frankijk of elders in continentaal Europa bestaan hebben.”
MET DANK AAN NRC