Bovenaan:
De pleiners op het terras van Multivlaai, v.l.n.r. Klaaske, Casta, Hans (foto Hein).
Onlangs raakte ik in gesprek met Hans Schotman op het Buikslotermeerplein, waar Klaaske en ik een ijsje zaten te eten op het terras van Multivlaai. Het ging over de Emmaüs Priorij in Maarssen, waar ik net net over aan ‘t schrijven ben, i.v.m. de vijfdaagse meditatie sessie, die Maarten Houtman daar in juli 2001 hield.
We kregen het over de architectuur van het klooster, dat gebouwd is in de stijl van de Bossche School. De menselijk maat is daarin leidend bij de getalsverhoudingen van de architectuur. Le Corbusier was daar ook een prominent voorbeeld van.
Na afloop stuurde Hans me uitvoerige documentatie over Le Corbusier en de Bossche school, zie onderaan.
“Priorij Emmaus was een klooster van de Kanunnikessen van het Heilig Graf in Maarssen in Nederlandse provincie Utrecht. Deze rooms-katholieke orde kocht in 1957 de zeventiende-eeuwse buitenplaats Doornburgh.
Enkele jaren later liet de orde door Jan de Jong, leerling van Dom van der Laan, achter het landhuis, bij de Vecht, een priorij met pandhof bouwen. Het ontwerp was in de stijl van de Bossche School. Het nieuwe klooster werd in 1966 ingewijd door kardinaal Alfrink. Het 17e-eeuwse buitenhuis Doornburgh werd sindsdien gebruikt als gastenhuis.”
Wikipedia
Afbeeldingen vergroten door rechtsboven te klikken.
De Emmaüs Priorij is altijd nauw verbonden geweest met het werk van Maarten Houtman. In de jaren zeventig van de vorige eeuw begon hij, met steun van Zr. Willibrord , de priores, daar met zijn groepen, waar ook inwonende zusters aan deel namen. Tot en met 2005 hield Maarten daar maandelijkse groepsbijeenkomsten en meerdaagse sessies in de Kappittelzaal van het Klooster. De deelnemers logeerden in het aanpalende pand de ‘Doornburgh’:
Doornburgh is een aan de rivier de Vecht gelegen 17e-eeuwse buitenplaats in het dorp Maarssen. Het huis is tezamen met onder meer het eromheen gelegen park, de toegangshekken, een timmermanswoning, een koetshuis en een ijskelder erkend als rijksmonument. Sinds 2017 wordt Doornburgh getransformeerd tot buitenplaats voor kunst en wetenschap.” (Wikipedia).
Afbeeldingen vergroten door rechtsboven te klikken.
Hierboven nog wat plaatjes van de priorij.
Hans vertelde me over de verhoudingsgetallen, waar de architectuur van de van de Bossche School op gebaseerd is. Zoals trouwens ook bij Le Corbusier, bij wie Hans in Berlijn werkzaam geweest is. Casta en hij hebben daar toen enige jaren gewoond.
Hans beloofde me documentatie toe te sturen over de architectonische verhoudingsgetallen, hieronder zie je het resultaat.
1. Le Corbusier
Le Corbusier, geboren als Charles-Edouard Jeanneret in 1887, was een Zwitserse en Franse architect. Hij nam zijn naam aan op 33-jarige leeftijd, gebaseerd op Lecorbesier, een naam uit zijn voorgeschiedenis. Hij was een van de sterkste voorstanders van de toepassing van Phi in het dagelijks leven. Aanvankelijk was hij sterk tegen het idee, maar nadat hij het grondiger had bestudeerd, raakte hij gefascineerd door het concept. Hij was al lange tijd geïnteresseerd in een basisstructuur in de kunst. Zijn interesse in de kunsten werd van jongs af aan gestimuleerd door muzikale opleiding.
Pythagoras was gedurende zijn leven zeer geïnteresseerd in harmonie die in wiskundige interesse werd gevonden. Le Corbusier deelde deze interesse. Hij wilde “een harmonische maat bieden voor de menselijke schaal, universeel toepasbaar op architectuur en mechanica.” Op het moment dat hij dit bestudeerde, werd ander werk over proportionele systemen breed beoordeeld. Het was een tijd waarin het idee dat wiskunde ingewikkelde dingen kon oplossen steeds meer geaccepteerd werd. In 1951 organiseerde de Milan Triennale een internationale bijeenkomst over proporties, en Le Corbusier werd gekozen als voorzitter.
Le Corbusiers zoektocht naar een proportioneel systeem om harmonie te creëren resulteerde in de Modulor tussen 1943 en 1955.
Modulor
De Modulor leek op de Vitruvian Man in de zin dat ze allebei met menselijke proporties te maken hadden. In een deel van het systeem werd een (schaal) man van zes voet hoog met een arm opgeheven tot 2,15 meter in een vierkant geplaatst. De hoogte van zijn navel was een gouden deel van zijn lengte. Ook stond de hoogte van de uitgestrekte arm in een gouden relatie met de hoogte van de pols die naar beneden hing.
Het Modulor-systeem was gebaseerd op de Fibonacci-serie. Het doel was om “overal de menselijke schaal te behouden.” In 1952 werd het gebouw Unite d’ in Marseille voltooid, volledig gebaseerd op de Modulor. Le Corbusier geloofde dat het harmonie kon brengen aan alles, van deurklinken en kasten tot gebouwen en andere stedelijke ruimtes.
Hij publiceerde Le Modulor in 1948 en Modulor II in 1955, wat aandacht trok van architectuurkringen en werd opgenomen in elke discussie over proportie. Het systeem is tegenwoordig terug te zien in de architectuur van de moderne Le Corbusier-appartementen.
In 1946 schonk hij Modulor aan Albert Einstein. Einstein zei: “Het is een schaal van proporties die het slechte moeilijk maakt en het goede makkelijk.”
Afbeeldingen vergroten door rechtsboven te klikken.
V.l.n.r. Modulor,en Vitruvian Man van da Vinci
2. Dom van der Laan: Het plastische getal
Het plastische getal is bedacht door Dom Hans van der Laan (1904-1991).
Pater van der Laan studeerde architectuur bij professor Grandpré-Molière in Delft. In 1927 werd hij monnik in Oosterhout. In 1968 kwam hij naar de abdij van Vaals, waar hij op 19 augustus 1991 is gestorven.
Samen met zijn broer Nico gaf hij van 1945 tot 1973 een cursus “Kerkelijke architectuur”, die de herontdekking beoogde van de maatstaven en grondslagen van echte architectuur.
De abdijkerk van Vaals is de eerste rijpe vrucht van dit werk: een indrukwekkend geheel, bestaande uit bovenkerk, crypte en atrium, dat in 1968 voltooid werd. Sindsdien heeft Pater van der Laan verschillende andere kloosters gebouwd, alsook een privé-huis. In 1977 publiceerde hij zijn levenswerk “De architectonische ruimte”. Pater van der Laan heeft gezocht naar een systeem van maten met algemene geldigheid.
In tegenstelling tot de gulden snede, is het plastisch getal zowel in 2d als in 3d gerelateerd.
Van der Laan was niet geïnteresseerd in de afmetingen van de ruimtes zelf, maar in wat de verhouding tussen de afmetingen teweeg bracht bij de mens.
Hij maakte daarbij ook gebruik van andere verhoudingen dan de gulden snede, zoals 3 : 4, 4 : 7, 3 : 7 en 1 : 7, verhoudingen die we al terug vinden bij Romeinse bouwmeesters en die de mens herkent als volmaakt, omdat deze maten terug te vinden zijn in de natuur.
De kloosterkerk van Sint-Benedictusberg nabij Vaals in Zuid-Limburg. Aan beide zijden van de kerk is een galerij met 8 openingen met daarboven 14 ramen.
Hierdoor ontstaat de verhouding 8 : 14 = 4 : 7 (zie boven).
De plastische verdeling van een lijnstuk levert de twee nodige betrekkingen breedte/ hoogte= l/p en hoogte/ diepte= p/p^2 met l+p+p^2=p^5.
De term p kunnen we lezen als het plastische getal. Bij het oplossen van deze vergelijking geldt dat p gelijk is aan 1,324718.
Bij het beschouwen van ruimte zijn twee aspecten van belang. Namelijk het zien (de waarneming van de mens) en ons verstand (we maken er ons een voorstelling van). Dom Hans van der Laan zegt dat ruimte door de waarnemer beoordeeld wordt door zijn begrenzingen te meten, om zo inzicht te krijgen van de grootte van de ruimte. Dit meten is de manier waarop de mens van nature kennis neemt van zijn omgeving. Dat tellen gebeurt in eenheden van vergelijkbare grootte. Dom Hans van der Laan verwoordt deze eenheden met het begrip “type van grootte”. Dit begrip heeft geleid tot de totstandkoming van het stelsel van groottes en hun onderlinge verhouding volgens het plastische getal. Dit stelsel is gebaseerd op een reeks grootten, waarbij de verhouding tussen de termen van deze reeks constant is. In het geval van het plastische getal leverdt dit de meetkundige rij op met de acht lengte: 1, p, p^2, p^3, p^4, p^5, p^6 en p^7
Studies en voorbeelden van toepassingen van het plastische getal:
Meer informatie over de Sint-Benedictusberg op benedictusberg.nl
‘Verrijzenis Kerk’ in Enschede
waar Hans het altaar ontwierp
Afbeeldingen vergroten door rechtsboven te klikken.
EINDE