✏️ NOTITIE bij Het komt vanzelf…, toespraak maart 2026
”Een van de hoofdzaken is dat wij moeten begrijpen dat we, wat we ook willen bereiken in ons leven – en dan doel ik speciaal op geestelijk terrein – dat wij alleen maar iets kunnen bereiken als we onze situatie waarin we zijn, én onszelf zoals we zijn, volledig accepteren.
Nu, wat is één van de meest opvallende dingen? Dat is dat je op aarde bent, dat je geboren bent, dat je dus een vorm hebt, dat je een lichaam hebt. Je bent dus niet in de hemel.
En het is ook niet de bedoeling dat je in de hemel bent, je bent op aarde. Je bent hier. In de situatie waarin je bent, met het lichaam dat je hebt, met de gebreken die je hebt, de mogelijkheden die je hebt. Met de fantasieën die je hebt, met de onzinnigheden die je hebt. Zo ben je, dat is jouw vertrekpunt, en geen ander.”
Maarten Houtman, Het komt vanzelf…,
‘Op de drempel van de eeuwigheid’
In mei 2020 bracht ik, gestrand op weg naar een verre bestemming, een onverwacht bezoek aan het Kröller Müller Museum.
Ik was bij de ingang van de Hoge Veluwe al gewaarschuwd dat bezoek aan het museum nog steeds aan het corona regime onderhevig was: ‘Uitsluitend op afspraak…’
Maar vertrouwend op mijn goede gesternte, mijn museumkaart en mijn zeventien Tropen(museum)jaren als suppoost, wist ik toch binnen te geraken. En eenmaal binnen, had ik alleen maar belangstelling voor Van Gogh…
Al gauw liep ik de vertrouwde zalen binnen – waar nu overal bordjes hingen met ‘Maximaal vier personen’ . Nauwelijks was ik, binnen het quotum, een zaal binnengelopen, of ik zag onderstaand schilderij hangen.
Er voer een kleine schok door me heen…
ook bekend als“Op de drempel van de eeuwigheid”).
Kröller-Müller Museum, 80x64cm
Ongelofelijk! Ik was dit werk pas nog online tegengekomen – weliswaar in een totaal onverwacht verband, dat me sterk geïntrigeerd had. Maar waar was dat?
Toen ik aan het eind van de dag thuiskwam, bladerde ik gelijk door mijn browser geschiedenis. En toen had ik het al gauw gevonden:
In zijn toespraak Het komt vanzelf…, (Tao-zen sessie december 1993) vertelt Maarten Houtman over een boek, “geschreven door een vrouw die groot is geworden volgens de mystiek van Johannes van het Kruis en die zichzelf alleen maar als totaliteit ervaart. Maar ze kan wel niks meer doen…”
En hij tekende hierbij het volgende aan:
“Ik vraag me af waarom we toch altijd ergens anders willen zijn, want het is een fantastisch lichaam wat we hebben, fantastisch! Daar zijn we nog lang niet op uitgestudeerd, nog helemaal niet. Dat is zo ongelooflijk, dat lichaam, daar kunnen we nog zovéél van leren… Waarom moeten we eraan zitten veranderen? Waarom moet het nou etherisch worden?”
Toen ik daarna ‘Johannes van het Kruis’ gegoogeld had, vond ik een lemma over zijn werk ‘Donkere nacht van de ziel’. En dáár stond een afbeelding van dat schilderij van Van Gogh bovenaan.
De cirkel was rond en mijn nieuwsgierigheid gewekt, ik ging gelijk aan het werk.
‘Cantico Espiritual’ van Johannes van het Kruis
St. Johannes van het Kruis 1541-1592), Spaans karmeliet, mysticus en hervormer van de Karmelietenorde, staat bekend als een van de belangrijkste dichters in de Spaanse literatuur en dichtte ‘Cantico Espiritual’. Wat betreft de symboliek van de afbeelding: de witte mantel en donkerbruine tuniek zijn typisch voor de Ongeschoeide Karmelieten, terwijl het kruisbeeld en de schedel verwijzen naar zijn status als contemplatief.
Eerst een fragment uit ‘La noche oscura del alma’ van Johannes van het Kruis:
In een nacht, aardedonker,
in brand geraakt en radeloos van liefde,
– en hoe had ik geluk! –
ging ik eruit en niemand
die ’t merkte – want mijn huis lag reeds te slapen.
Johannes van het kruis, Donkere nacht van de ziel (eerste couplet).
Verder zoekend op het web, vond ik dat zijn ‘Hooglied’ recent op muziek gezet is door Amancio Prada als Cantico Espiritual (de cd is te bestellen bij Carmelitana, Burgstraat 46, 9000 Gent, of is te leen bij de bibliotheek). Zo klinkt het:
Op onderstaande video zie je Amancio Prada tijdens een tv optreden:
De complete tekst van het Geestelijk Hooglied van Johannes van het Kruis, een dialoog tussen de Bruid en de Bruidegom, kun je hier nalezen.
PS
Toen ik daar in het Kröller Müller Museum rondliep, ving ik zo nu en dan de gekwelde blik van een suppoost op – en zag weer eens dat zo’n bestaan ook een ‘donkere nacht van de ziel’ is…
Gelukkig maar dat de rondom aanwezige kunst hen afleiding biedt.
25 februari 2026, Hein Zeillemaker
(Eerder verschenen op mijn eigen blog.)
‘Van dood naar leven’
Toegift over het leven van Johannes van het Kruis
Sint Johannes van het Kruis, priester; medehervormer van de heilige Teresa van Avila van de Karmelietenorde; mysticus
Feestdag: 13 december
“Johannes is een heilige omdat zijn leven een heroïsche poging was om zijn naam "van het Kruis" waar te maken. De dwaasheid van het kruis kwam in de loop der tijd volledig tot uiting. "Wie Mij wil volgen, moet zichzelf verloochenen, zijn kruis opnemen en Mij volgen" (Marcus 8:34b) is het verhaal van Johannes' leven. Het Paasmysterie – van dood naar leven – kenmerkt Johannes sterk als hervormer, mysticus-dichter en theoloog-priester.
Johannes werd in 1567 op 25-jarige leeftijd tot Karmelietenpriester gewijd. Hij ontmoette Teresa van Avila en legde, net als zij, de geloften af aan de oorspronkelijke Regel van de Karmelieten. Als partner van Teresa en op eigen kracht zette Johannes zich in voor de hervorming en ondervond hij de prijs daarvan: toenemende tegenstand, misverstanden, vervolging en gevangenschap. Hij leerde het kruis op een indringende manier kennen – hij ervoer het sterven van Jezus – terwijl hij maandenlang in zijn donkere, vochtige, smalle cel zat, alleen met zijn God.
En toch, de paradox! In dit sterven van gevangenschap kwam Johannes tot leven en schreef hij gedichten. In de duisternis van de kerker kwam Johannes' geest tot het Licht. Er zijn veel mystici, veel dichters; Johannes is uniek als mystiek-dichter, die in zijn gevangeniskruis de extase van de mystieke vereniging met God uitdrukt in het Geestelijk Lied.
Maar zoals pijn tot extase leidt, zo beleefde Johannes zijn Beklimming van de Karmelberg, zoals hij die in zijn meesterwerk in proza noemde. Als mens-christen-karmeliet ervoer hij deze zuiverende beklimming in zichzelf; als geestelijk leider voelde hij het ook bij anderen; Als psycholoog-theoloog beschreef en analyseerde hij het in zijn proza. Zijn prozawerken blinken uit in het benadrukken van de prijs van het discipelschap, de weg naar eenwording met God: strenge discipline, zelfverloochening, zuivering. Johannes onderstreept op unieke en krachtige wijze de paradox van het evangelie: het kruis leidt tot opstanding, pijn tot extase, duisternis tot licht, zelfverloochening tot bezetenheid, zelfverloochening tot eenwording met God. Als je je leven wilt redden, moet je het verliezen. Johannes is werkelijk "van het kruis". Hij stierf op 49-jarige leeftijd – een kort, maar rijk leven.”
St. John of the Cross, uit het Facebook van de Filipijnse missie (!)
Meer Van Gogh op ShakingLife.nl
| EINDE |